Znak @: Typograficzna zagadka, czyli rzecz o małpie z amfory

Znak @: Typograficzna zagadka, czyli rzecz o małpie z amfory

Kariera jaką w XXI wieku zrobił znak małpki – @ – nie ma precedensu. Mało kto jednak wie, że jego przeszłość sięga starożytnego Rzymu.

Formalnie rzecz biorąc, po raz pierwszy znaku @ w informatyce użył w 1971 roku niejaki Ray Tomlison, wówczas dobiegający trzydziestki informatyk w firmie Bolt, Baranek and Newman. BNN zdobyła wtedy właśnie intratny kontrakt z rządową Agencją Zaawansowanych Projektów Badawczych (Advanced Research Project Agency – ARPA) na projekt połączenia ze sobą wszystkich komputerów w Ameryce. Wybór Tomlisona był czysto arbitralny, wybrał ten znak na chybił trafił, nie powodowany żadnymi konkretnymi powodami. Pierwszy na świecie adres e-mail brzmiał: tomlison@bbn-tenexa, a pierwsza wysłana na niego wiadomość przemierzyła odległość zaledwie kilku metrów. Jej treści nikt już dziś nie pamięta.

Tomlison początkowo starał się ukryć swój wynalazek przed przełożonymi, miał bowiem zajmować się w pracy czymś zupełnie innym. Pokazał go jednak kilku kolegom i wiadomość, z ust do ust, do szefów doszła, a kiedy to nastąpilo – wręcz oszaleli z radości. „Jego obawy okazały się płonne: e-mail stał się tzw. killer app. Flagowym okrętem rozwijającej się firmy” – pisał Keith Houston, o czym wszyscy przekonujemy się każdego dnia. Skąd jedna wzięła się sama małpa?

Trąba słonia i świński ogonek

W roku 2000 włoski badacz Giorgi Stabile przeanalizował, jak w różnych językach określa się ten znak. Były one bardzo różne. W Szwecji i Danii określa się go jako „trąbę słonia”, w holenderskim jako „ogon małpy”, po węgiersku jest to „robak”, a po norwesku „świński ogonek”. Wszystkie one jednak odnoszą się do kształtu znaku. Stosunkowo niewiele określeń nie miało z kształtem nic wspólnego i tych właśnie nazw chwycił się Stabile. Po angielsku mianowicie brzmiała ona: „commercial at” (kupieckie at, gdzie at to po prostu angielskie: na), po francusku „arobase”, które w innych językach romańskich przyjęło postać: „arobba” (w hiszpańskim i portugalskim) oraz „anfora” (we włoskim).

Już to sugerowało poszukiwania w rejonie morza śródziemnego i istotnie był to właściwy trop. Wszystkie romańskie słowa odnosiły się do amfory – charakterystycznego naczynia, w którym od starożytności przewożono wino, oliwę i zboża. Z czasem znaczenie tego słowa rozszerzyło się i zaczęło oznaczać nie tylko samo naczynie, ale też masę oraz objętość przewożonych nim towarów. „Kluczem do odkrycia dokonanego przez Stabilego okazał się list wysłany 4 maja 1536 roku z Sewilli do Rzymu przez kupca Francesca Lapiego, w którym relacjonował on przybycie do Hiszpanii trzech statków wiozących towary z Nowego Świata. Pisząc, że amforę wina sprzedawano tam za siedemdziesiąt czy osiemdziesiąt dukatów, użył znanego nam symbolu @ zamiast słowa amfora” – pisał dalej Houston. Dziewięć lat później to samo zauważył Jorge Romance w pewnym kastylijskim dokumencie z 1455 roku.

Wymazany z maszyny do pisania

Małpa pochodzi więc od amfory, ale nie jest to koniec jej przygód. No bo skąd właściwie ten starożytny znak kupiecki znalazł się na klawiaturach współczesnych maszyn do pisania, a za nimi – na klawiaturach komputerów? I tu powraca kwestia angielskiego „commercial at”. Otóż stulecia mijały, kolejne mocarstwa przejmowały światową dominację handlową. Jeśli jeszcze w XV wieku królową mórz była zdecydowanie Wenecja, to już stulecie później zdetronizowały ją Hiszpania, Portugalia, a zwłaszcza Anglia, która dzierżyła ten tytuł praktycznie do II wojny światowej. @ miała szczęście, bo wszystkie te zmiany jej nie dotyczyły. Kolejne mocarstwa przejmowały ją bezwiednie jako standardowy znak handlowy, zapewne zapominając w końcu o jej pierwotnym znaczeniu. Ryzyko polegało na tym, że poza obiegiem handlowym nikt specjalnie z tego znaku nie korzystał, bo i po co? Dla reszty świata był on zupełnie nieczytelny. Zwłaszcza, że większość światowej populacji wciąż nie potrafiła czytać i pisać.

Nic też dziwnego, że kiedy w połowie XIX wieku powstały projekty pierwszych maszyn do pisania, znaku @ tam nie było. Co gorsze, nie było go również w zestawie znaków tzw. tabulatora Holleritha, czyli opracowanego w 1890 roku elektromechanicznego urządzenia liczącego, służącego głównie celom statystycznym i będącego jednym z przodków dzisiejszych komputerów. U zarania XX wieku @ groziła więc zagłada i zapomnienie. Na szczęście dla niej, tabulator Holleritha okazał się urządzeniem bardzo przydatnym i w kolejnych dekadach było stopniowo udoskonalany, a zakres jego funkcji rozszerzany. Dopiero jednak w latach 50., a więc po blisko sześćdziesięciu latach, znalazł się w nim symbol @. I tylko dlatego dziesięć lat później, Tomlison mógł przypadkowo wcisnąć go na klawiaturze, tworząc ze starożytnego symbolu amfory, najpopularniejszą małpkę na świecie.

Wojciech Lada

Polecane

https://ukorzeni.pl/ciekawostki/inicjacja-szamana-czyli-dlaczego-szaman-musi-umrzec/

Nasza grupa społecznościowa

https://ukorzeni.pl/ciekawostki/inicjacja-szamana-czyli-dlaczego-szaman-musi-umrzec/

https://www.facebook.com/groups/678418632976461/


Podobne artykuły

Ciekawostki

29.09.20
Ziołolecznictwo w średniowieczu. Zioła wówczas czyniły cuda

Leczenie naturalne bywało zaskakująco skuteczne, zwłaszcza w czasach, kiedy nie istniał przemysł farmaceutyczny Na co i jakie zioła pomagały dawnym Polakom na ich liczne schorzenia? Marcin z Urzędowa był barwną…

Ciekawostki

23.09.20
Jan Baranowski: Polak, który ocalił Francję przed bankructwem

Gazomierz, semafor, kasownik biletów… Jan Józef Baranowski wynalazł ok. siedemnastu urządzeń bądź systemów, bez których trudno wyobrazić sobie codzienne życie nawet w XXI wieku W 1832 roku Jan Józef Baranowski…

Ciekawostki

20.09.20
Asterix i Obeliks nad Wisłą, czyli cywilizacja Celtów

Panowali nad połową Europy, mieli nawet przyczółki w Azji. Trzymali w szachu Cesarstwo Rzymskie. Dali Europie żelazo, koło garncarskie i… poczucie piękna. Nikt nigdy nie wyjaśnił jak to się stało,…

Ciekawostki

18.09.20
Globalny fenomen ochry, czyli kolor duszy kosmosu

Pospolite tlenki metali zwane wspólnie ochrą, były pierwszym w dziejach człowieka, uniwersalnym symbolem wiary w życie pozagrobowe. Wykorzystywały go wszystkie kultury ówczesnego świata Przyjmuje się, że religia zaczęła się wtedy,…