Ada Lovelace – córka Lorda Byrona i prekursorka cyfrowej ery

Maszyna do tkania matematyki, czyli jak córka Lorda Byrona wymyśliła komputer

W połowie XIX wieku Ada Lovelace napisała algorytm, będący w istocie instrukcją budowy komputera. Miał być zastosowany w Maszynie Analitycznej Charlesa Babbage’a. Jak Ada Lovelace – córka Lorda Byrona została prekursorką cyfrowej ery – opowiada Wojciech Lada

Charles Babbage

Charles Babbage miał obsesję. Obsesję liczb. Z wykształcenia był matematykiem, jest to więc w jakiś sposób zrozumiałe, ale obsesja Bobbage’a wykraczała znacznie poza przeciętną epoki. Jego dorosłe życie przypadło na połowę XIX wieku. Dla Imperium Brytyjskiego był to wyjątkowy czas: rewolucja przemysłowa powiązała się tu z niesłychanym rozwojem handlu z koloniami amerykańskimi, a wszystko to doprowadziło do powstawania olbrzymich fortun – tak samego państwa, jak i prywatnych. W tym akurat momencie jednym z najlepiej sprzedających się produktów była bawełna i powstające z niej tkaniny – o czym można przeczytać także choćby w powieści Bolesława Prus „Lalka”. Stanowiły one połowę całego eksportu Wielkiej Brytanii. Nic też dziwnego, że cały geniusz wynalazczy epoki skupił się na opracowaniu jak najtańszej i jak najbardziej wydajnej technologii tkackiej.

Epoka Mechaniczna

„Gdybyśmy mieli scharakteryzować nasze czasy jednym określeniem, winniśmy być skłonni nazwać je nie epoką Heroiczną, Dewocyjną, Filozoficzną czy Moralną, ale przede wszystkim Epoką Mechaniczną (…) Na każdym kroku żywy rzemieślnik wypierany jest z warsztatu, aby ustąpić miejsca żwawszemu, nieożywionemu. Czółenko wypada z palców tkacza i trafia w żelazne palce, które szybciej nim władają” – pisał w 1833 roku Thomas Carlyle w eseju „Znaki czasu”.

I kiedy w tym samym roku Charles Babbage zobaczył w Lyonie najdoskonalszą wówczas maszynę tkacką, z miejsca wpadł na pomysł stworzenia działającej na podobnej zasadzie maszyny obliczeniowej. W tym właśnie momencie narodziła się idea komputera.

Rewolucja w tkalni

Maszyny tkackie powstawały już wcześniej, gdzieś w połowie XVIII wieku, ale nie były one za wiele sprawniejsze od człowieka. Pewnym przełomem był projekt Jamesa Watta – tego samego, który tak udoskonalił maszynę parową, że uważa się go za właściwego autora całej Rewolucji Przemysłowej. Jednak nawet jego tkacki wynalazek daleki był od doskonałości. Najbardziej zbliżył się do niej Joseph Marie Jacquard, konstruując na przełomie XIX i XX wieku maszynę, nazywaną od jego nazwiska „żakardowską”. „Maszyna żakardowska była czymś niesamowitym. Korzystali z niej tkacze, którzy pragnęli tworzyć luksusowe tkaniny jedwabne w skomplikowane wzory, umieszczając na nich portrety, martwą naturę i pejzaże” – pisał z entuzjazmem James Essinger w niedawno wydanej w Polsce książce „Algorytm Ady” (wyd. Znak). Wykorzystując nowatorski system kart perforowanych, maszyna żakardowska potrafiła jednak nie tylko tkać pięknie, ale i znacznie wydajniej. Szacuje się, że po jej wprowadzeniu, czas produkcji skrócił się 24-krotnie.

Wizja maszyny żakardowej, która działałaby jak komputer

I właśnie – jak dodawał Essinger – właśnie w 1833 roku pojawiła się w umyśle Babbage’a wizja „czegoś na kształt maszyny żakardowskiej, która tkałaby już nie jedwabną przędzę, ale matematykę. Innymi słowy: wizja maszyny żakardowej, która działałaby niczym komputer”. Ale Babbage, choć był niewątpliwie zdolnym matematykiem, a w dodatku wizjonerem, aby zrealizować swoją wizję musiał spotkać jeszcze jeden genialny umysł. Adę Lovelace, czy Lady Byron.

Hulanki księcia romantyzmu

Kiedy się spotkali on był już po czterdziestce, ona zaś miała lat zaledwie siedemnaście. Mimo różnicy wieku stali się nierozłączni do końca jej krótkiego życia – chyba nie było mowy o romansie, pod względem intelektualnym z pewnością stanowili parę doskonałą. Biografia Babbage była prosta i dość nieciekawa. Ot, zamożny artystokrata, zabezpieczony finansowo i mogący oddawać się studiom oraz wynalazkom, Żadnych skandali, żadnych afer – w jego życiu nie było nic czym zainteresowałyby się plotkarskie gazety. Ada przeciwnie. Choć ona sama nie zdążyła dać powodów do plotek, była wszak córką największego poety romantycznego w dziejach, Lorda Byrona, twórcy m.in. słynnego „Giaura”, Mazepy” i mnóstwa innych poematów oraz dramatów.

Ada Lovelace córka Lorda Byrona, czyli genialne geny

Kłopot z Byronem polegał na tym, że był artystą z krwi i kości, a więc tworzenie przychodziło mu równie łatwo jak trwonienie majątku na szalone pijaństwa, biseksualne romanse, a nawet związki kazirodcze. Choć jako Lord posiadał niemałe posiadłości, to ich wartość była znacznie mniejsza niż długi i większość życia spędził Byron na uciekaniu przed wierzycielami na kontynent. Był hulaką do tego stopnia, że matka Ady zdecydowała się porzucić go, gdy ich córka miała niespełna miesiąc. Ku uldze matki Ada nie odziedziczyła po ojcu zdolności artystycznych, a ku jej uciesze – wykazywała spore zainteresowanie naukami ścisłymi: matematyką, astronomią i optyką. Annabella sama była kobietą wykształconą i po prostu mądrą, nie szczędziła więc na naukę córki. Toteż kiedy spotkała Babbage’a oboje wyczuli, że ich umysły nie tylko funkcjonują podobnie, ale też niewiele ustępują sobie pod względem wiedzy. I to właśnie ten tandem, zachwycony maszyną żakardową, wymyśli komputer.

Ogromny kalkulator

Kiedy Charles poznał Adę był akurat na ustach całego Londynu. Zaledwie kilka miesięcy wcześniej ukończył prototyp swojej Maszyny Różnicowej – jak zauważają specjaliści – jedynego urządzenia mechanicznego mogącego wówczas rywalizować pod względem złożoności z maszyną żakardową. Skonstruowany z brązu i stali, wysoki na prawie metr, szeroki i głęboki na ponad pół metra, egzemplarz pokazowy stał wówczas w jego londyńskim salonie, a Babbage z dumą prezentował go licznym gościom. „Mechanizm przeniesienia był i wciąż pozostaje absolutnie genialny. Potrafił dokonywać obliczeń na potrzeby tablic matematycznych, jak również wyciągać pierwiastki i przeprowadzać operacje dodawania, odejmowania, mnożenia i dzielenia. Po dziś dzień działa dokładnie tak, jak zaplanował to Babbage” – zachwycał się Essinger. Dodając, że pewna część rozwiązań maszyny Babbage’a do dziś znajduje się w każdym komputerze.

Analityczna maszyna

Było to wielkie dzieło epoki, ale patrząc z dzisiejszej perspektywy, nie było jednak niczym innym, niż wielkim kalkulatorem. Babbage miał tego świadomość, dlatego też już w tym momencie był w trakcie projektowania znacznie bardziej skomplikowanej Maszyny Analitycznej. Utknął wyłącznie z powodu kosztów. Otrzymał co prawdę ogromne dofinansowanie od rządu – 60 milionów dzisiejszych funtów, kwota za którą można by wówczas zbudować i wyposażyć dwie fregaty – było to jednak za mało. Urządzenie wymagało kilku tysięcy kół zębatych o szczególnych specjalizacjach, te zaś, w tamtych czasach wykonywano ręcznie – co było zarówno kosztowne, jak i czasochłonne.

Istniał też problem, trudniejszy do pokonania niż finanse. Wyobraźnia. Babbage znał na wylot matematykę i fascynowały go maszyny, jako możliwość praktycznego zastosowania jej działań. Ada sięgała dalej. Dostrzegała w projekcie Babbage’a możliwość stworzenia maszyny myślącej, zdolnej do wykonywania działań wykraczających poza matematykę. Abstrakcyjnych. Jeśli Babbage myślał w kategoriach matematyki, Ada poruszała się już w świecie informatyki.

Uwaga G

Ada Lovelace była mądra i wiedziała, że jest kobietą w bardzo męskich czasach. Rozumiała, że jej samodzielnych projektów nie potraktowano by poważnie i praktycznie nie miała szans na ich realizację. Przyjęła więc rolę „ducha” Babbage’a. Stała w cieniu, ale jednocześnie w listach i podczas osobistych spotkań nieustannie coś sugerowała, proponowała, zalecała. Z pewnością miała wpływ na jego prace. Okazję do bardziej praktycznego odciśnięcia piętna na badaniach przyniósł rok 1840, kiedy Babbage prowadził serię wykładów na Uniwersytecie w Turynie. Zostały one opublikowane, ale po francusku. Ada zaproponowała Babbage’owi, że przetłumaczy je na angielski, co też uczyniła. Ale to nie wszystko. Do tłumaczeń dołączyła swoje uwagi, których rozmiar znacznie przekraczał sam właściwy tekst. I właśnie w tych uwagach znajduje się rzecz przełomowa: diagram opisujący stworzenie algorytmu do obliczenia tzw. liczb Bernoulliego. Dziś uważa się go za pierwszy w dziejach program komputerowy. Przeszły one do historii jako „Uwaga G”.

Maszyna do tkania matematyki

„Krok po kroku opisuje ze szczegółami operacje, dzięki którym karty dziurkowane tkałyby w Maszynie Analitycznej coraz to dłuższy ciąg liczb Bernoulliego. To bardzo złożony tekst, swobodnie żonglujący zagadnieniami matematycznymi i technologicznymi. Co zaś najważniejsze, jest to w istocie program zawierający instrukcję budowy komputera” – pisał Essinger.

To już nie była więc maszyna żakardowa do „tkania matematyki”. Był to komputer. Maszyny analitycznej nie udało się ostatecznie skonstruować, nie da się więc przetestować algorytmu Ady w praktyce. Ona sama zmarła dwanaście lat później niedoceniona powszechnie jako jeden z najwybitniejszych umysłów epoki – taki zresztą zwykle jest los umysłów ponad epokę wyrastających. Doceniał ją jednak Babbage, który przeżył Adę o blisko dwadzieścia lat. Przed śmiercią sporo pisał i właśnie z tych pism wyłania się niezwykle bystry, wizjonerski umysł jedynej prawowitej spadkobierczyni Lorda Byrona. Kobiety, która w XIX wieku stworzyła wiek XXI.

Wojciech Lada

Ada Lovelace – portret w wieku 20 lat (zdjęcie z The Carl H. Pforzheimer Collection of Shelley and His Circle, New York Public Library, Astor, Lenox and Tilden Foundations) (New York Public Library)

Ada Lovelace – Fragment silnika różnicowego Babbage’a w Science Museum, Londyn

Polecane przez nas

https://ukorzeni.pl/ciekawostki/pijany-taniec-bronislawa-pilsudskiego-starszego-brata-jozefa/

Polecana grupa tematyczna

https://www.facebook.com/groups/678418632976461/


Podobne artykuły

Ciekawostki

14.07.20
Wolemia. Drzewo dinozaurów sprzed 150 milionów lat

Znano ją tylko ze skamieniałości. W 1994 roku okazało się, że to niezwykłe drzewo przetrwało w Australii. Dziś można je sobie kupić Kiedy pojawiła się na Ziemi, dookoła biegały m.in.…

Ciekawostki

26.06.20
Globalny fenomen ochry, czyli kolor duszy kosmosu

Pospolite tlenki metali zwane wspólnie ochrą, były pierwszym w dziejach człowieka, uniwersalnym symbolem wiary w życie pozagrobowe. Wykorzystywały go wszystkie kultury ówczesnego świata Przyjmuje się, że religia zaczęła się wtedy,…

Ciekawostki

21.06.20
Dracena: Czego człowiek może nauczyć się od małpy

Orangutany z Borneo znają medycynę. To zapewne one nauczyły lokalne plemiona korzystać z roślinnych leków przeciwbólowych. O tym, że człowiek pochodzi od małpy wie każdy rozsądny człowiek gdzieś od połowy…

Ciekawostki

05.06.20
Antykoncepcja naszych przodków:  od jelit do „gumki”

Stosowano ją od starożytności, ale dzisiejszą formę nadał im niepozorny mieszkaniec Konina Wymyślona przez Izraela Froma lateksowa prezerwatywa zmieniła bieg światowej seksualności. Nie wiadomo, czy wymyślono ją by zapobiegać niechcianej…